20 Sentyabr Azərbaycan tarixində mühüm hadisələrlə yadda qalan günlərdən biridir. Bu tarix Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunmaqla yanaşı, həmin ərazilərdə yeni həyatın qurulmasını, insanların doğma torpaqlarına qayıdışını və şəhər və kəndlərin yenidən dirçəldilməsini də özündə əks etdirir. Bu gün artıq yalnız tarixi hadisələri xatırlamaq deyil, görülən işləri, əldə olunan nəticələri və gələcəyə yönəlmiş quruculuq prosesini düşünmək baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə uzun illər ərzində müxtəlif səbəblərdən öz əvvəlki həyat ritmini itirmiş ərazilər sırasında olub. Bu gün isə həmin şəhərlərdə və ətraf yaşayış məntəqələrində yenidənqurma və bərpa işləri həyata keçirilir. Yeni yaşayış binalarının, məktəblərin, uşaq bağçalarının, sosial obyektlərin, yolların və digər infrastrukturun yaradılması bu ərazilərin tədricən əvvəlki canlılığına qovuşmasına şərait yaradır.

Xankəndidə aparılan işlər bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biridir. Şəhərdə Qarabağ Universitetinin yaradılması burada yalnız yaşayışın deyil, təhsilin, elmin və tələbə həyatının da inkişaf etdirilməsinə zəmin yaradıb. Universitetin yaradılması ilə Xankəndi gənclərin təhsil aldığı, yeni bilik və bacarıqlar qazandığı bir mərkəzə çevrilmək istiqamətində mühüm addım atıb.

Şəhərdə müxtəlif sosial və ictimai obyektlərin istifadəyə verilməsi də diqqət çəkir. Məktəblər, uşaq bağçaları, otellər, konqres mərkəzi, mədəniyyət və digər obyektlər şəhərin yeni simasının formalaşmasına xidmət edir. Xankəndidə keçirilən müxtəlif tədbirlər, o cümlədən idman yarışları da şəhərin ictimai həyatının yenidən canlanmasının göstəricilərindən biridir. 2023-cü ilin dekabrında Xankəndidə Qarabağ və MOİK komandaları arasında keçirilən rəsmi futbol oyunu uzun fasilədən sonra şəhərdə idmanın yenidən həyatın bir hissəsinə çevrildiyini göstərən hadisələrdən biri olub.

Bu quruculuq prosesinin əsas məqsədlərindən biri insanların doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə istiqamətində həyata keçirilən məskunlaşma prosesi nəticəsində artıq minlərlə insanın bu ərazilərə qayıdışı təmin olunub. 17 avqust 2026-cı il tarixinə olan məlumatlara əsasən, Xankəndidə 119 ailənin, Xocalıda 1 167 ailənin, Xocavənddə 988 ailənin, Ağdərədə isə 917 ailənin məskunlaşması qeyd olunur.

Xocalının yenidən qurulması xüsusi mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərdə yaşayış məhəllələrinin yaradılması, sosial obyektlərin bərpası, yolların və digər infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, Xocalı Soyqırımı Memorialının istifadəyə verilməsi şəhərin tarixi yaddaşının qorunmasına xidmət edir. Beləliklə, Xocalıda quruculuq yalnız fiziki bərpa ilə məhdudlaşmır, həm də tarixi yaddaşın gələcək nəsillərə çatdırılmasını nəzərdə tutur.

Xocavənddə də bərpa və inkişaf prosesi davam edir. Hadrut və Tuğ kimi yaşayış məntəqələrində aparılan işlər, yolların və sosial obyektlərin yenilənməsi, yeni yaşayış imkanlarının yaradılması bu ərazilərdə həyatın mərhələli şəkildə bərpasına xidmət edir. Xocavənd şəhərində Azərbaycan bayrağının ucaldılması isə şəhərin yeni mərhələsinin mühüm rəmzlərindən biri kimi təqdim olunur.

Ağdərədə də genişmiqyaslı quruculuq işləri aparılır. Yaşayış komplekslərinin, məscidlərin, yolların və digər infrastrukturun yaradılması ilə yanaşı, iqtisadi imkanların inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş layihələr həyata keçirilir. Su elektrik stansiyaları, sənaye və emal müəssisələri ilə bağlı layihələr bu ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin formalaşdırılmasına və yeni iş imkanlarının yaranmasına şərait yarada bilər.

20 Sentyabrın əhəmiyyəti də məhz bu dəyişikliklər fonunda daha geniş məna qazanır. Bir tərəfdən bu tarix mühüm tarixi hadisələrlə bağlıdırsa, digər tərəfdən həmin hadisələrdən sonrakı dövrdə həyata keçirilən quruculuq işlərinin nəticələrini görmək üçün bir fürsətdir. Bu gün Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə ilə bağlı söhbət yalnız keçmişdən deyil, həm də yeni məktəblərdən, yeni yaşayış məhəllələrindən, universitetdən, istehsal müəssisələrindən, yollardan və doğma yurduna qayıdan insanlardan gedir.

Ən böyük dəyişiklik isə insanların bu torpaqlara yenidən qayıtmasıdır. Çünki şəhərləri şəhər edən yalnız binalar və yollar deyil. Həmin yerlərə həyat gətirən insanlar, uşaqların səsi, məktəblər, ailələr, gündəlik əmək və sosial münasibətlərdir. Bu baxımdan məskunlaşma prosesi Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərənin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.

Bu gün həmin şəhərlərdə görülən işlər gələcəyə hesablanmış yeni bir mərhələnin formalaşdığını göstərir. Tarixi yaddaş qorunur, yaşayış məkanları yenilənir, sosial və iqtisadi infrastruktur yaradılır, insanların doğma yurdlarına qayıdışı davam edir. Bütün bunlar 20 Sentyabrı yalnız təqvimdə qeyd olunan bir gün deyil, keçmişdən gələcəyə uzanan inkişaf və quruculuq yolunun simvollarından birinə çevirir.

20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də bu şəhərlərin gələcəyinə baxış baxımından əlamətdar gündür. Bu tarix bizə göstərir ki, bir şəhərin yenidən qurulması yalnız onun binalarının bərpası deyil, həmin şəhərin ruhunun, sosial həyatının və gələcəyə inamının da yenidən formalaşmasıdır. Bu gün atılan hər bir addım həmin şəhərlərin sabahına, orada yaşayacaq ailələrin və böyüyəcək nəsillərin gələcəyinə yönəlir.