Hər bir xalq üçün öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlət qurmaq və onun ərazi bütövlüyünü qorumaq ən böyük tarixi nailiyyətlərdən biridir. Azərbaycan xalqı da əsrlər boyu bu arzu və məqsədlə yaşayıb, müxtəlif dövrlərdə ağır sınaqlardan keçib, işğal və məhrumiyyətlərlə üzləşib. Lakin bütün çətinliklərə baxmayaraq, xalqımızın müstəqillik və dövlətçilik iradəsi heç vaxt sarsılmayıb.

Azərbaycanın müasir tarixində dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra qarşıda duran ən mühüm məsələlərdən biri ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam təmin edilməsi idi. Uzun illər davam edən işğal nəticəsində Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsi nəzarətdən kənarda qalsa da, beynəlxalq hüquq baxımından həmin ərazilər hər zaman Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanınıb. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təsdiqləyən mühüm beynəlxalq sənədlər sırasında yer alıb.

Otuz ildən artıq davam edən işğal Azərbaycan xalqına böyük faciələr yaşatdı. Şəhər və kəndlər dağıdıldı, yüz minlərlə insan doğma torpaqlarından didərgin düşdü, tarixi, dini və mədəni irsə ciddi ziyan vuruldu. Xocalı faciəsi isə xalqımızın yaddaşında ən ağır səhifələrdən biri kimi qaldı. Uzun illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində aparılan danışıqlardan nəticə əldə olunmaması vəziyyətin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb oldu.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun hərbi əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin böyük hissəsi azad edildi. Şuşanın azad olunması müharibənin taleyində mühüm mərhələ oldu. Daha sonra Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması ilə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələr əldə edildi.

2020-ci ilin noyabrında imzalanmış üçtərəfli bəyanatdan sonra da Azərbaycanın qarşısında mühüm vəzifələr qalırdı. Qarabağda Azərbaycan Respublikasının dövlət hakimiyyətinin və qanunlarının tam təmin olunması, ərazidə qanunsuz hərbi birləşmələrin fəaliyyətinin dayandırılması və dövlət sərhədlərinə nəzarətin möhkəmləndirilməsi həmin dövrün əsas məsələlərindən idi.

2023-cü il aprelin 23-də Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında, Həkəri çayı üzərində sərhəd nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yaradılması Azərbaycanın dövlət sərhədlərinə nəzarətinin təmin olunması baxımından mühüm hadisə oldu. Bu addımla Azərbaycan öz suveren ərazisində dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi istiqamətində konkret mexanizm formalaşdırdı.

Lakin Qarabağda mövcud olan qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyəti və davam edən təxribatlar vəziyyətin tam sabitləşməsinə imkan vermirdi. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan ərazisində törədilən genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması və Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun bərpa edilməsi məqsədilə antiterror tədbirlərinə başlanıldı.

Cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam edən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan hərbi məqsədləri həyata keçirdi. Sentyabrın 20-də əldə olunan razılaşmadan sonra Qarabağdakı qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyəti dayandırıldı və Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərpası üçün şərait yarandı.

Beləliklə, 2023-cü il sentyabrın 20-si Azərbaycan tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir tarixə çevrildi. Həmin gün ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpası ilə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü və dövlət hakimiyyətinin ölkənin bütün ərazisində təmin olunması istiqamətində mühüm tarixi mərhələ tamamlandı.

Məhz bu tarixi hadisənin əhəmiyyətini nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilməsi təsis edildi. Bu tarix Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində əlamətdar günlərdən birinə çevrildi.

Dövlət suverenliyi yalnız müəyyən əraziyə sahib olmaq anlamına gəlmir. Suveren dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olan, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyən edən və beynəlxalq münasibətlərdə öz iradəsini ifadə etmək imkanına sahib olan dövlətdir. Bu baxımdan suverenlik dövlətin mövcudluğunun əsas dayaqlarından biridir.

Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası ölkənin siyasi və ictimai həyatında olduğu kimi, gələcək inkişaf perspektivləri baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət sərhədlərinin bütövlüyü və ölkənin bütün ərazisində konstitusiya quruluşunun təmin olunması sosial-iqtisadi inkişaf, təhlükəsizlik, infrastrukturun yenilənməsi və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası üçün yeni imkanlar yaradıb.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın suveren inkişafının praktiki nəticələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yolların, hava limanlarının, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin və digər sosial obyektlərin inşası, insanların öz doğma yurdlarına qayıtması ölkənin qarşısında yeni inkişaf mərhələsinin dayandığını göstərir.

Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi də məhz bu tarixi yolun yaddaşlarda qorunmasına xidmət edir. Bu gün həm keçmişi xatırlamaq, həm də müstəqil dövlətin əldə etdiyi nailiyyətlərin mahiyyətini dərk etmək baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki dövlətçilik yalnız tarixi hadisələrin nəticəsi deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.

2025-ci ilin Azərbaycanda “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də dövlət suverenliyi anlayışının ölkənin ictimai-siyasi həyatında daşıdığı əhəmiyyəti bir daha gündəmə gətirdi. Konstitusiya dövlətin hüquqi əsaslarını müəyyən etdiyi kimi, suverenlik də həmin dövlətin öz ərazisində və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil iradəsini həyata keçirməsinin əsasını təşkil edir.

20 Sentyabr tarixinin Bakı Metropoliteninin yeni stansiyalarından birinə ad olaraq verilməsi də bu tarixi hadisənin ictimai yaddaşda yaşadılmasına nümunədir. 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa olunması ilə əlaqədar yeni stansiyanın “20 Sentyabr” adlandırılması həmin günün ölkənin müasir tarixində tutduğu mövqeyi simvolik şəkildə ifadə edir.

Bu gün 20 Sentyabr Azərbaycan üçün sadəcə təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu tarix uzun illər davam edən mübarizənin, dövlətçilik iradəsinin, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpasının simvoludur. Azərbaycan xalqının tarixində müxtəlif çətinliklər və sınaqlar olsa da, müstəqil dövlətçilik ideyası öz aktuallığını qoruyub.

Dövlət Suverenliyi Günü bizə bir həqiqəti də xatırladır: müstəqillik və suverenlik böyük tarixi nailiyyət olmaqla yanaşı, daim qorunmalı olan milli dəyərdir. Bu dəyərin qorunması dövlətin gücləndirilməsindən, qanunun aliliyinin təmin edilməsindən, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsindən və ölkənin davamlı inkişafından keçir.

20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın öz ərazisində tam hakimiyyətini təmin etdiyi tarixi gün kimi xalqımızın yaddaşında yaşayacaq. Bu tarix həm keçmişdə qazanılan Zəfərləri xatırladır, həm də qarşıdakı illərdə müstəqil Azərbaycanın inkişafı üçün məsuliyyətimizi bir daha önə çıxarır.