31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü xalqımızın üzləşdiyi ən ağır faciələrdən birinin xatirəsini yaşadan mühüm tarixdir. Bu gün təkcə keçmişin ağrılarını yad etmək deyil, həm də tarixi həqiqətləri qorumaq, gələcək nəsillərə çatdırmaq və ədalətin bərpası uğrunda mübarizəni davam etdirmək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan dövlətinin bu məsələyə verdiyi önəm nəticəsində 1998-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış Fərmanla 31 mart rəsmi şəkildə Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan olunmuşdur.
Tarixi faktlar göstərir ki, Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən zorakılıq və soyqırımı siyasəti təsadüfi xarakter daşımamış, uzun illər ərzində planlı şəkildə həyata keçirilmişdir. XIX əsrdən başlayaraq regionda demoqrafik vəziyyətin süni şəkildə dəyişdirilməsi, azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarından sıxışdırılıb çıxarılması gələcək faciələrin əsasını qoymuşdur. Bu siyasətin ən qanlı təzahürü isə 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermişdir.
Həmin dövrdə Bakı Sovetinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri tərəfindən dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədilmişdir. Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə, eləcə də Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və İrəvan kimi ərazilərdə minlərlə insan yalnız milli mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilmişdir. Bu hadisələr zamanı yaşayış məntəqələri dağıdılmış, dini və mədəni abidələr məhv edilmiş, bütöv kəndlər yer üzündən silinmişdir.
Xüsusilə Şamaxı və Quba bölgələrində törədilən qırğınlar öz qəddarlığı ilə seçilir. Şamaxıda yüzlərlə kənd viran qoyulmuş, minlərlə insan öldürülmüş və ya didərgin salınmışdır. Qubada isə sonradan aşkar edilən kütləvi məzarlıqlar bu faciənin real miqyasını sübut edən ən mühüm dəlillərdən biri olmuşdur. Aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, qətlə yetirilənlər arasında çoxlu sayda qadın və uşaqlar da olmuş, insanlar xüsusi amansızlıqla öldürülmüşdür.
1918-1920-ci illərdə İrəvan quberniyasında və Zəngəzur bölgəsində də azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar davam etmiş, yüzlərlə kənd dağıdılmış, on minlərlə insan öz doğma torpaqlarından qovulmuşdur. Bu hadisələr bir daha sübut edir ki, Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən siyasət sistemli xarakter daşımış və geniş coğrafiyanı əhatə etmişdir.
Bu faciələrin arxasında dayanan əsas ideoloji amillərdən biri mifik “Böyük Ermənistan” ideyası olmuşdur. Bu ideya əsasında həyata keçirilən etnik təmizləmə və soyqırımı siyasəti regionda uzunmüddətli qarşıdurmaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Tarixi sənədlər və hətta bəzi erməni mənbələri də həmin dövrdə azərbaycanlılara qarşı törədilən qırğınların miqyasını və məqsədli xarakterini təsdiq edir.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra Azərbaycan dövləti bu hadisələrə obyektiv qiymət verilməsi istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Prezident İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən siyasət nəticəsində soyqırımı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl iş aparılır. Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması, beynəlxalq konfransların təşkili və elmi tədqiqatların genişləndirilməsi bu istiqamətdə görülən işlərin mühüm hissəsidir.
Bu gün 31 Mart faciəsi Azərbaycan xalqının milli yaddaşında xüsusi yer tutur. Bu tarix bizə göstərir ki, milli birlik, tarixə bağlılıq və həqiqət uğrunda mübarizə hər zaman vacibdir. Soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yaşatmaq, onların yaşadığı dəhşətləri unutdurmamaq və bu həqiqətləri gələcək nəsillərə ötürmək hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur.
31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü təkcə keçmişə nəzər salmaq deyil, həm də gələcəyə məsuliyyətlə yanaşmaq çağırışıdır. Tarixi həqiqətlərin qorunması və dünyaya çatdırılması istiqamətində aparılan fəaliyyət davamlı olmalı, bu faciəyə beynəlxalq hüquqi qiymət verilməsi üçün səylər artırılmalıdır. Azərbaycan xalqı öz tarixini unutmur və bu yaddaş onun milli kimliyinin ayrılmaz hissəsi kimi daim yaşayacaqdır.
Xocalı rayon ziyalısı Ayşə Əliyeva