Bəzi tarixlər var ki, onlar sadəcə təqvimdə müəyyən bir günü göstərmir. Belə tarixlər xalqın yaddaşında bir dövrün sonu, yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qalır. 20 Sentyabr da Azərbaycan üçün məhz belə tarixlərdəndir. Bu gün dövlətimizin suverenliyinin tam bərpa olunması ilə bağlı olaraq müasir tariximizin ən mühüm səhifələrindən birini təşkil edir.

Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixi uzun və zəngin bir yol keçib. Müxtəlif dövlətlərin və xanlıqların mövcud olduğu dövrlərdən başlayaraq XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasına, daha sonra dövlət müstəqilliyinin bərpasına qədər xalqımızın əsas arzularından biri öz dövlətinə sahib olmaq olub. 1991-ci ildə müstəqilliyimizin yenidən bərpa olunması bu yolun ən mühüm mərhələlərindən biri idi.

Lakin müstəqil dövlətə sahib olmaqla iş bitmirdi. Azərbaycanın qarşısında ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi və ölkənin bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərqərar olunması kimi mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın bir hissəsinin uzun illər işğal altında qalması bu məsələləri dövlətimizin və xalqımızın qarşısında ən ciddi problemlərdən birinə çevirmişdi. İşğal dövründə yaşayış məntəqələrinin dağıdılması, insanların doğma yurdlarından didərgin salınması və tarixi-mədəni irsə vurulan zərər xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxdı.

İllər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün müxtəlif danışıqlar aparıldı. Lakin bu proses Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını təmin etmədi. Nəticədə 2020-ci ildə baş verən Vətən müharibəsi yeni tarixi mərhələnin əsasını qoydu.

44 gün davam edən müharibə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələrlə başa çatdı. İşğal altında olan bir sıra şəhər və rayonlarımız azad edildi, digər ərazilərin Azərbaycana qaytarılması ilə bağlı razılaşmalar əldə olundu. Xüsusilə Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan tarixində mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qaldı.

2020-ci ildən sonra isə əsas məsələlərdən biri Qarabağda Azərbaycanın dövlət hakimiyyətinin tam təmin edilməsi idi. Çünki ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, həmin ərazilərdə dövlət qanunlarının və Konstitusiyanın tam qüvvədə olması da suverenliyin mühüm şərtidir.

2023-cü il bu baxımdan həlledici mərhələyə çevrildi. Sentyabrın 19-da Qarabağda baş verən genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması məqsədilə antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyat sentyabrın 20-də başa çatdı. Azərbaycan Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamında da qeyd edildiyi kimi, həmin hadisələrin nəticəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyi tam bərpa edildi.

Bu hadisə yalnız hərbi baxımdan deyil, dövlətçilik baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, qanunlarının bütün ərazidə qüvvədə olması və dövlət idarəçiliyinin tam şəkildə həyata keçirilməsi deməkdir. Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərpa olunması ölkənin müstəqil dövlət kimi inkişafında yeni mərhələ yaratdı.

20 Sentyabrın əhəmiyyəti də məhz bu məqamda daha aydın görünür. Bu tarix Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində gözlədiyi tarixi nəticənin əldə olunduğu gün kimi yadda qaldı. 2024-cü il sentyabrın 19-da imzalanmış Sərəncamla sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması da bu tarixi hadisənin milli yaddaşda xüsusi yer tutmasını təmin etdi.

Dövlət Suverenliyi Gününü yalnız keçmişdə qazanılmış nailiyyət kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Bu gün həm də dövlətçilik məsuliyyətini xatırladan bir tarixdir. Suverenliyi əldə etmək qədər onu qorumaq, möhkəmləndirmək və gələcək nəsillərə etibarlı şəkildə ötürmək də mühüm vəzifədir.

Suverenlik dövlətin siyasi müstəqilliyi ilə yanaşı, onun iqtisadi, hüquqi və institusional gücü ilə də bağlıdır. Güclü dövlət öz qanunlarının aliliyini təmin etməli, vətəndaşlarının təhlükəsizliyini qorumalı, iqtisadi inkişaf üçün imkanlar yaratmalı və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil siyasət yürütməlidir. Bu baxımdan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası qarşıdakı inkişaf üçün yeni imkanlar yaradıb.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri də bu yeni mərhələnin mühüm istiqamətlərindəndir. Dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması, insanların öz doğma torpaqlarına qayıtması və regionun iqtisadi potensialının inkişaf etdirilməsi suverenliyin real imkanlara çevrilməsinin göstəriciləridir.

20 Sentyabrın mənası gələcək nəsillər üçün də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki tarix yalnız keçmişdə baş verən hadisələrin xatırlanması deyil, həmin hadisələrdən nəticə çıxarılmasıdır. Bu gün gənc nəslə dövlət müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin dəyərini anlatmaq, dövlətçilik tariximizi öyrətmək və milli yaddaşı qorumaq baxımından mühüm vasitədir.

2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də bu iki anlayışın dövlətçilik üçün qarşılıqlı əhəmiyyətini ön plana çıxardı. Prezidentin həmin Sərəncamında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması ilə yanaşı, Konstitusiyanın dövlət müstəqilliyi, suverenlik və ərazi bütövlüyünün qorunması baxımından əsas hüquqi baza olduğu vurğulanır.

20 Sentyabr həm də Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərini bir-biri ilə əlaqələndirən bir tarixdir. Müstəqilliyin bərpası, dövlət quruculuğunun möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə, 2020-ci ilin Zəfəri və 2023-cü ildə suverenliyin tam bərpası vahid dövlətçilik tarixinin ayrı-ayrı mərhələləridir.

Bu tarix xalqımıza bir daha göstərir ki, dövlətçilik yalnız müəyyən bir dövrün işi deyil. Dövlətçilik nəsillər arasında davam edən bir məsuliyyətdir. Bu məsuliyyət müstəqilliyin qorunmasını, qanunun aliliyinə hörməti, milli dəyərlərin yaşadılmasını və ölkənin inkişafına töhfə verməyi tələb edir.

20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın keçdiyi uzun və mürəkkəb yolun mühüm nəticələrindən birini ifadə edir. Bu tarix bir tərəfdən keçmişə nəzər salmağa, digər tərəfdən isə gələcəyə daha böyük məsuliyyətlə baxmağa imkan verir.

Bu gün Azərbaycan öz ərazisində dövlət hakimiyyətini həyata keçirən, müstəqil siyasət yürüdən və gələcək inkişaf istiqamətlərini özü müəyyən edən suveren dövlətdir. 20 Sentyabr isə bu reallığın tariximizdə rəmzləşdiyi günlərdən biri kimi xalqımızın yaddaşında yaşayacaq.

Dövlət Suverenliyi Günü hər birimizə bir həqiqəti xatırladır: dövlətin ərazi bütövlüyü və suverenliyi yalnız tarixi nailiyyət deyil, həm də qorunmalı, möhkəmləndirilməli və gələcək nəsillərə əmanət edilməli olan milli dəyərdir.