31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü xalqımızın yaddaşına silinməz izlər buraxmış ən faciəli tarixlərdən biridir. Bu gün yalnız bir anım günü deyil, həm də tariximizin ağrılı səhifələrinin unudulmaması, həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və milli yaddaşın qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 1998-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla martın 31-i dövlət səviyyəsində qeyd olunmağa başlanmış, bu faciəyə hüquqi-siyasi qiymət verilmişdir.
Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş soyqırımı və etnik təmizləmə siyasəti uzun tarixi dövrü əhatə edir. XIX əsrin əvvəllərindən etibarən tarixi Azərbaycan torpaqları olan Qarabağ və Zəngəzur bölgələrində demoqrafik vəziyyətin zorla dəyişdirilməsi, erməni əhalisinin kütləvi şəkildə köçürülməsi gələcək faciələrin əsasını qoymuşdur. XX əsrin əvvəllərində isə bu siyasət açıq şəkildə zorakılıq və qırğınlarla müşayiət olunmuşdur. Xüsusilə 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş ən dəhşətli soyqırımı aktlarından biri kimi tarixə düşmüşdür.
1918-ci ilin 30 mart – 3 aprel tarixlərində Bakı şəhərində və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində – Şamaxı, Quba, Qarabağ, Naxçıvan, Zəngəzur, İrəvan və digər ərazilərdə daşnak-bolşevik silahlı dəstələri tərəfindən dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıqla qırğınlar törədilmişdir. On minlərlə insan yalnız milli və dini mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, məscidlər, məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət abidələri yerlə-yeksan edilmişdir. Qadın, uşaq və qocalara qarşı törədilən vəhşiliklər insanlıq tarixində qara ləkə kimi qalmaqdadır.
Bu hadisələrin miqyası olduqca geniş olmuşdur. Təkcə Bakıda və ətraf bölgələrdə 30 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin salınmışdır. Şamaxıda yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə insan amansızcasına öldürülmüşdür. Quba qəzasında isə yüzlərlə yaşayış məntəqəsi yerlə-yeksan edilmiş, aşkar edilmiş kütləvi məzarlıqlar həmin vəhşiliklərin canlı sübutu kimi tarixə düşmüşdür. 2007-ci ildə Qubada aşkar edilən kütləvi məzarlıq bu soyqırımının miqyasını bir daha təsdiqləmiş, burada qadınlara və uşaqlara məxsus qalıqların aşkar olunması dinc əhaliyə qarşı törədilən cinayətlərin dəhşətini açıq şəkildə nümayiş etdirmişdir.
Eyni dövrdə İrəvan quberniyasında və Zəngəzur bölgəsində də azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar həyata keçirilmiş, yüzlərlə kənd məhv edilmiş, on minlərlə insan öldürülmüş və ya qaçqın vəziyyətinə düşmüşdür. Bu hadisələr təkcə bir regionu deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqını hədəf alan sistemli soyqırımı siyasətinin tərkib hissəsi olmuşdur. Tarixi faktlar göstərir ki, bu cinayətlər təsadüfi deyil, müəyyən ideoloji əsaslara – mifik “Böyük Ermənistan” iddiasına söykənən planlı və məqsədli siyasətin nəticəsi idi.
Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş bu faciələr uzun illər ərzində gizlədilməyə çalışılsa da, müstəqillik dövründə həqiqətlərin üzə çıxarılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Bu prosesdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən aparılan ardıcıl siyasət xüsusi rol oynayır. Onun təşəbbüsü ilə Quba şəhərində Soyqırımı Memorial Kompleksi yaradılmış, 1918-ci il hadisələrinin 100 illiyi dövlət səviyyəsində qeyd olunmuş və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqəti bu faciəyə yönəldilmişdir.
Bu gün 31 Mart yalnız keçmişin xatırlanması deyil, həm də gələcək nəsillərin tarixi həqiqətlər əsasında formalaşdırılması, milli kimliyin qorunması və ədalətin bərqərar olunması uğrunda mübarizənin davam etdirilməsi günüdür. Hər bir azərbaycanlı üçün bu tarix həm hüzn, həm də məsuliyyət günüdür. Soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yad etmək, onların yaşadıqları ağrını unutdurmamaq və bu həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq hər birimizin müqəddəs borcudur.
Tarix unudulduqda təkrarlanır. Ona görə də 31 Mart faciəsi yalnız yaddaşlarda deyil, həm də beynəlxalq səviyyədə tanınmalı, ona obyektiv hüquqi-siyasi qiymət verilməlidir. Bu istiqamətdə aparılan işlər davamlı olmalı, həqiqətlərin təhrif olunmasına qarşı qətiyyətli mövqe nümayiş etdirilməlidir. Azərbaycan xalqı öz tarixini unutmur və heç vaxt unutmayacaq. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü bu yaddaşın əbədi simvoludur.