Beynəlxalq münasibətlərdə ədalətin təmin olunması, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsi və qəbul edilmiş qərarların icrası müasir dünyanın ən mühüm məsələlərindəndir. Təəssüf ki, tarix göstərir ki, beynəlxalq hüququn prinsipləri heç də həmişə bütün dövlətlərə eyni qaydada tətbiq olunmur. Bəzi hallarda siyasi maraqlar hüquqi prinsiplərdən üstün tutulur, nəticədə isə münaqişələr uzun illər həll edilmədən qalır. Azərbaycan xalqı belə vəziyyətin ağır nəticələrini öz tarixində yaşayıb.

Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı zamanı səsləndirdiyi fikirlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısı Azərbaycanın uzun illər üzləşdiyi ikili standartlardan, beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətsizliyindən və ölkəmizin öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək uğrunda apardığı mübarizədən geniş bəhs etdi.

Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra çox ciddi sınaqlarla üzləşdi. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin təxminən 20 faizi uzun müddət işğal altında qaldı. Bir milyona yaxın azərbaycanlı öz doğma yurdlarından didərgin düşərək məcburi köçkün və qaçqın həyatı yaşadı. İnsanlar təkcə evlərini və mülklərini deyil, həm də illərlə qurduqları həyatlarını, doğma torpaqları ilə bağlı xatirələrini itirdilər.

Bu ağır hadisələr Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin izlər buraxıb. Öz ata-baba yurdundan ayrı düşən ailələrin yaşadıqları çətinlikləri sözlə ifadə etmək asan deyil. İnsanların illərlə doğma evlərinə qayıtmaq ümidi ilə yaşaması, uşaqların öz valideynlərinin doğulduğu torpaqları yalnız şəkillərdən və xatirələrdən tanıması böyük mənəvi ağrı idi.

1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilmiş dörd qətnamədə işğalçı qüvvələrin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılması tələb edilirdi. Lakin bu qətnamələr uzun illər ərzində icra olunmadı. Bu vəziyyət beynəlxalq hüququn tətbiqi və qəbul edilmiş qərarların icra mexanizmləri ilə bağlı ciddi suallar doğururdu.

Münaqişənin həlli məqsədilə yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyəti də gözlənilən nəticəni vermədi. Uzun illər davam edən danışıqlar prosesi işğala son qoyulmasına və məcburi köçkünlərin öz torpaqlarına qayıtmasına gətirib çıxarmadı. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Minsk qrupunun fəaliyyətinin imitasiya xarakteri daşıdığını bildirməsi məhz bu nəticəsiz prosesə verilən siyasi qiymət idi.

Beynəlxalq təşkilatların əsas vəzifələrindən biri münaqişələrin sülh yolu ilə həllini təmin etmək və beynəlxalq hüququn prinsiplərinin qorunmasına kömək etməkdir. Lakin bunun üçün yalnız qərarların qəbul olunması kifayət deyil. Həmin qərarların icrasını təmin edən səmərəli mexanizmlər də mövcud olmalıdır. Əks halda, beynəlxalq hüquqa inam zəifləyir.

Azərbaycanın yaşadığı təcrübə göstərdi ki, uzun müddət həll olunmayan münaqişələr regionda təhlükəsizliyə ciddi təhdid yaradır. İşğalın davam etməsi insanların hüquqlarının pozulması, yaşayış məntəqələrinin dağıdılması və humanitar problemlərin dərinləşməsi ilə nəticələnir. Belə halların qarşısını almaq üçün beynəlxalq ictimaiyyət vaxtında və prinsipial mövqe nümayiş etdirməlidir.

2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan öz ərazilərinin böyük hissəsini işğaldan azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən hərbi tədbirlərdən sonra isə ölkəmizin bütün ərazisində suverenliyi bərpa olundu. Bununla Azərbaycan tarixində uzun illər davam etmiş ağır bir mərhələ başa çatdı.

Bu gün həmin hadisələrə nəzər salarkən bir daha anlayırıq ki, beynəlxalq hüququn qorunması yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütün dünya ictimaiyyətinin maraqlarına xidmət edir. Əgər qəbul edilmiş qərarlar vaxtında icra olunsa, münaqişələrin dərinləşməsinin qarşısını almaq daha asan olar.

Prezident İlham Əliyevin AQEM-in Zirvə Görüşündə beynəlxalq təşkilatların qərar və qətnamələrinin icrasını təmin edən mexanizmlərin yaradılmasının vacibliyini vurğulaması böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu fikir yalnız Azərbaycanın keçmiş təcrübəsi ilə bağlı deyil, dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən münaqişələrin həlli baxımından da aktualdır.

Biz vətəndaşlar üçün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpa olunması tarixi ədalətin təntənəsi deməkdir. Lakin eyni zamanda, ölkəmizin yaşadığı çətinliklərin başqa xalqların həyatında təkrarlanmaması da arzuolunandır. Bunun üçün beynəlxalq hüququn aliliyi təmin edilməli, bütün dövlətlərə eyni prinsiplərlə yanaşılmalıdır.

Ədalətli beynəlxalq münasibətlər sistemi yalnız güclü dövlətlərin deyil, bütün xalqların təhlükəsizliyinin və gələcəyinin təminatıdır. Azərbaycanın tarixi təcrübəsi də bu həqiqəti bir daha təsdiqləyir.