Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşına qanlı hərflərlə yazılmış ən ağır faciələrdən biridir. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Xocalı şəhərinə hücumu nəticəsində dinc əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşiliklər törədildi. Günahsız insanların yalnız milli mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilməsi bu hadisəni bəşəriyyətə qarşı yönəlmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə həkk etdi. Xocalı yalnız bir şəhərin adı deyil, o, insanlıq naminə unudulmamalı olan böyük bir dərsin simvoludur.

Həmin gecə şəhər tam mühasirəyə alınmış, sakinlərin təhlükəsiz şəkildə çıxması üçün heç bir humanitar dəhliz yaradılmamışdı. Qaçmağa çalışan insanlar qarla örtülü meşələrdə və açıq sahələrdə atəşə tutulmuş, xüsusi qəddarlıqla öldürülmüşdülər. Rəsmi statistikaya görə, faciə nəticəsində 613 nəfər həyatını itirdi, yüzlərlə insan yaralandı, 1000-dən artıq sakin əsir götürüldü. Onlarla uşaq hər iki valideynini itirdi, ailələr parçalandı, minlərlə insan doğma yurd-yuvasından didərgin düşdü. Bu rəqəmlər təkcə statistika deyil, yarımçıq qalan talelərin, sönən ümidlərin ifadəsidir.

Xocalıda törədilən cinayətlər beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması idi. Mülki əhalinin kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi, əsirlərə qarşı işgəncələr, şəhərin yerlə-yeksan edilməsi bu hadisənin planlı etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsi olduğunu göstərir. Faciə ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması isə uzun illər Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri olmuşdur.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra Xocalı soyqırımına dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verildi. Milli Məclisin qəbul etdiyi qərarla fevralın 26-sı Xocalı Soyqırımı Günü elan olundu və faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu siyasət sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirilərək beynəlxalq platformalarda Xocalı həqiqətlərinin tanıdılmasına geniş imkanlar yaratdı.

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası faciə barədə məlumatlılığın artmasına böyük töhfə verdi. Dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilən tədbirlər nəticəsində bir sıra dövlətlər və təşkilatlar Xocalı qətliamını pisləyən qərarlar qəbul etdilər. Bu, ədalətə gedən yolun uzun olsa da, ardıcıl və məqsədyönlü fəaliyyət sayəsində mümkün olduğunu göstərdi.

Tarixi Zəfərlə nəticələnən 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının illərlə gözlədiyi ədalətin bərpasına yol açdı. Daha sonra həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində Xocalı üzərində dövlət suverenliyi tam təmin olundu və üçrəngli bayrağımız bu torpaqlarda yenidən dalğalanmağa başladı. Bu hadisə həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır – çünki şəhidlərin ruhu qarşısında ən böyük borc məhz doğma torpaqların azad olunması idi.

Hazırda Xocalıda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial infrastrukturun yaradılması, yolların və kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi şəhərin gələcəyinin yenidən qurulduğunu göstərir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması isə tarixə qayıdışın, ədalətin təntənəsinin bariz nümunəsidir.

Xocalı soyqırımı heç vaxt unudulmamalıdır. Bu faciəni xatırlamaq yalnız keçmişə ehtiram deyil, həm də gələcək nəsillərə sülhün və humanizmin dəyərini anlatmaqdır. Tarix göstərir ki, ədalət gec də olsa qalib gəlir. Bu gün azad Xocalıda həyatın yenidən canlanması, uşaqların gülüşünün eşidilməsi, qurulan yeni evlər və məktəblər ümidin yenidən doğduğunu sübut edir.

Xocalı həm böyük kədərin, həm də sarsılmaz iradənin rəmzidir. Azərbaycan xalqı bu faciəni unutmayacaq, qurbanların xatirəsini daim uca tutacaq və belə cinayətlərin bir daha təkrarlanmaması üçün həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqda davam edəcək. Çünki Xocalını unutmaq – tarixi unutmaq deməkdir, tarixi unutmaq isə eyni faciələrin təkrarlanmasına şərait yarada bilər.

Xocalı rayon ziyalısı Ramil Salahzadə