Müasir dünyada texnologiya amili dövlətlərin iqtisadi gücünü, idarəetmə səmərəliliyini və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas meyarlardan birinə çevrilib. “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə çıxış edən Prezident İlham Əliyev bildirmişdir ki, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və genişmiqyaslı rəqəmsallaşma islahatları ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsi olmalıdır. Dövlət başçısının sözlərinə görə, dünyada formalaşan yeni iqtisadi model innovasiya üzərində qurulduğundan Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmamalı, əksinə, regional texnoloji liderlərdən birinə çevrilməlidir.
Prezident vurğulamışdır ki, Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf üçün əlverişli imkanları mövcuddur. Ölkənin Asiya ilə Avropa arasında yerləşməsi, mühüm nəqliyyat və enerji marşrutlarının kəsişməsində qərarlaşması strateji üstünlük yaradır. İndiyədək reallaşdırılmış beynəlxalq layihələr, qurulmuş logistika və enerji infrastrukturu artıq yeni mərhələdə informasiya və fiber-optik şəbəkələrin genişləndirilməsi üçün möhkəm baza rolunu oynayır. Bu yanaşma Azərbaycanın təkcə fiziki deyil, həm də rəqəmsal körpü funksiyasını gücləndirə bilər.
Çıxışda qeyd olunmuşdur ki, transmilli şirkətlərlə əməkdaşlıq təcrübəsi və sabit investisiya mühiti ölkənin ən mühüm üstünlüklərindəndir. Uzun illər ərzində həyata keçirilən iri enerji layihələri investorların maraqlarının etibarlı şəkildə qorunduğunu nümayiş etdirib. Bu etimad mühiti yüksək texnologiyalar sahəsinə də sərmayələrin cəlb olunmasına şərait yaradır və Azərbaycanın innovasiya mərkəzinə çevrilməsi perspektivlərini genişləndirir.
Enerji potensialının artması da rəqəmsal infrastrukturun formalaşdırılmasında həlledici rol oynayır. Son illərdə generasiya gücünün əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsi, yeni elektrik stansiyalarının fəaliyyətə başlaması və bərpaolunan enerji mənbələrinə yatırımların artması böyük enerji tələbatı olan texnoloji layihələrin həyata keçirilməsinə imkan verir. Prezident qeyd etmişdir ki, ölkə yalnız özünü enerji ilə təmin etmir, eyni zamanda onu ixrac edir və gələcəkdə bu sahədə imkanlar daha da genişlənəcək.
Fiber-optik xətlərin çəkilişi ilə bağlı layihələr Azərbaycanın beynəlxalq rəqəmsal şəbəkələrə inteqrasiyasını sürətləndirəcək. Xəzər regionu vasitəsilə Şərq bazarlarına çıxışın gücləndirilməsi, paralel olaraq Qərb istiqamətində yeni bağlantıların qurulması informasiya təhlükəsizliyi və sürətli data ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüslər ölkənin regional data habına çevrilməsi üçün real zəmin yaradır.
Prezident diqqətə çatdırmışdır ki, qlobal maliyyə institutları ilə sıx əlaqələr yeni texnoloji layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün geniş imkanlar açır. Bu baxımdan Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun beynəlxalq fondlarla əməkdaşlığı xüsusi rol oynayır. Həmçinin müxtəlif ölkələrlə qurulmuş strateji tərəfdaşlıqlar Azərbaycanın rəqəmsal gündəliyinə beynəlxalq dəstəyin artmasına xidmət edir və qabaqcıl texnologiyaların ölkəyə transferini asanlaşdırır.
Müşavirədə dövlət qurumları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi vacib vəzifə kimi müəyyən edilmişdir. Prezidentin tapşırığına əsasən, Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi digər qurumlarla birlikdə vahid tədbirlər planı hazırlamalı, rəqəmsallaşma prosesində pərakəndəliyin qarşısı alınmalıdır. Hər bir dövlət qurumunda bu sahəyə məsul şəxslərin müəyyən edilməsi idarəetmədə çevikliyi artıracaq və innovativ həllərin tətbiqini sürətləndirəcək.
Dövlət xidmətlərinin vahid platforma üzərindən təqdim olunması da strateji yeniliklərdən biri kimi qiymətləndirilir. “mygov” sistemi vasitəsilə bütün xidmətlərin bir mərkəzdə cəmlənməsi vətəndaşların dövlət xidmətlərinə çıxışını asanlaşdıracaq, şəffaflığı artıracaq və idarəetmə proseslərini optimallaşdıracaq. Mövcud platformaların təcrübəsinin bu sistemə inteqrasiyası isə rəqəmsal ekosistemin daha dayanıqlı olmasına töhfə verəcək.
Kadr hazırlığı məsələsi çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. Prezident bildirmişdir ki, texnoloji inkişaf insan kapitalı olmadan mümkün deyil. Buna görə ali təhsil müəssisələrində müasir ixtisasların genişləndirilməsi, gənclərin beynəlxalq təhsil proqramlarına cəlb olunması və məktəblərdə rəqəmsal bacarıqların erkən yaşlardan formalaşdırılması gələcək üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Süni intellektin dövlət idarəçiliyində tətbiqi qərarların daha dəqiq və operativ qəbuluna imkan verə bilər. Özəl sektorun bu prosesə qoşulması üçün təşviq mexanizmlərinin hazırlanması da planlaşdırılır. Bununla yanaşı, kibertəhlükəsizlik məsələləri xüsusi diqqət tələb edir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin imkanlarının daha da gücləndirilməsi rəqəmsal mühitin etibarlı qorunmasına xidmət edəcək.
Ümumilikdə, müşavirədə səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Azərbaycan rəqəmsal transformasiyanı iqtisadi şaxələndirmənin və davamlı inkişafın əsas alətlərindən biri kimi görür. Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi strateji kurs ölkənin texnoloji potensialını artırmağa, beynəlxalq tərəfdaşlıq imkanlarını genişləndirməyə və Azərbaycanı qlobal rəqəmsal məkanın fəal iştirakçısına çevirməyə yönəlib.
Xocalı rayon gənci Ziya Əliyev