Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində yalnız qanlı bir səhifə deyil, eyni zamanda milli yaddaşın, birlik ruhunun və sarsılmaz iradənin rəmzidir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Xocalı şəhərində dinc əhaliyə qarşı törədilən kütləvi qırğın müasir dövrün ən dəhşətli cinayətlərindən biri kimi tarixə düşmüşdür. Qadınların, uşaqların və qocaların amansızcasına qətlə yetirilməsi bu hadisənin məqsədli şəkildə həyata keçirilmiş soyqırımı aktı olduğunu açıq şəkildə sübut edir.

Həmin gecə Xocalı sakinləri ağır mühasirə şəraitində şəhəri tərk etməyə çalışarkən əvvəlcədən qurulmuş pusqulara düşdülər. Silahsız insanların qətlə yetirilməsi, əsir və girov götürülməsi, işgəncələrə məruz qalması beynəlxalq humanitar hüququn bütün normalarının kobud şəkildə pozulması idi. 613 nəfərin öldürülməsi, yüzlərlə insanın yaralanması və minlərlə sakinin doğma yurdlarından didərgin salınması bu faciənin miqyasını göstərən acı reallıqlardır. Bu qətliam təkcə Xocalıya deyil, bütün Azərbaycan xalqına qarşı yönəlmişdi.

Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin uzun illər Azərbaycan xalqına qarşı apardıqları etnik təmizləmə və zorakılıq siyasətinin tərkib hissəsi idi. Məqsəd Qarabağ bölgəsini azərbaycanlı əhalidən tamamilə təmizləmək, qorxu və vahimə yaratmaqla işğalı möhkəmləndirmək idi. Şəhərin yerlə-yeksan edilməsi, mülki infrastruktura və mədəni irsə vurulan zərbələr bu niyyətin bariz göstəricisidir. Lakin bu qəddarlıq Azərbaycan xalqının mübarizə əzmini sındıra bilmədi, əksinə, torpaqların azad olunması uğrunda milli iradəni daha da gücləndirdi.

Xocalı faciəsinə ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra verildi. 1994-cü ildə Milli Məclisin qərarı ilə Xocalı soyqırımı rəsmi olaraq tanındı və bu hadisəyə dövlət səviyyəsində münasibət formalaşdırıldı. Bu addım faciənin unudulmaması, tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdı. Sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyev bu siyasəti ardıcıl şəkildə davam etdirərək beynəlxalq təşkilatlar və xarici ölkələrlə təmaslarda Xocalı həqiqətlərini daim gündəmdə saxladı.

Xocalı barədə həqiqətlərin yayılmasında Heydər Əliyev Fondunun və xüsusilə “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyasının rolu danılmazdır. Bu təşəbbüs sayəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilən tədbirlər, sərgilər və informasiya aksiyaları vasitəsilə milyonlarla insan Xocalı faciəsi haqqında məlumatlandırılmışdır. Bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq qurumlar bu cinayəti tanımış, ona siyasi və hüquqi qiymət vermişlər. Bu, ədalətin bərpası istiqamətində atılan mühüm addımlar kimi dəyərləndirilir.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə və 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Xocalının azad olunması faciə qurbanlarının ruhuna ən böyük ehtiram oldu. İllərdir həsrətində qaldığımız torpaqlarda Azərbaycan Bayrağının dalğalanması tarixi ədalətin bərpa edildiyini göstərdi. Bu hadisə Xocalı faciəsinin yalnız kədər deyil, həm də qürur və Zəfərlə tamamlanan bir tarix olduğunu sübut etdi.

Bu gün Xocalıda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində yeni yaşayış məntəqələri salınır, müasir infrastruktur yaradılır, sosial obyektlər tikilir. Məqsəd təkcə şəhəri yenidən qurmaq deyil, həm də uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların doğma yurdlarına qayıdışını təmin etməkdir. Eyni zamanda, Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə xidmət edir.

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının milli yaddaşında həm böyük kədərin, həm də sarsılmaz iradənin simvoludur. Bu faciə bizə bir daha xatırladır ki, tarix unudulmamalı, həqiqətlər təhrif edilməməlidir. Xocalını anmaq yalnız keçmişi yad etmək deyil, həm də gələcək nəsillərə ədalət, birlik və vətənpərvərlik dərsi verməkdir. Bu gün azad və yenidən dirçələn Xocalı sübut edir ki, xalqımız öz tarixindən güc alaraq daha möhkəm və qürurlu gələcəyə doğru irəliləyir.

Xocalı rayon ziyalısı Tacir Əzizov