Tarix elə günlər yaradır ki, həmin günlər yalnız bir hadisəni deyil, bütöv bir xalqın taleyində baş verən böyük dəyişiklikləri özündə əks etdirir. Azərbaycan xalqı üçün 20 Sentyabr məhz belə əlamətdar tarixlərdən biridir. Bu gün dövlətimizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunmasını ifadə edən, xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutan tarixi gün kimi qeyd edilir.

Azərbaycanın müstəqillik tarixi asan keçilməyən yollarla formalaşıb. Xalqımız müxtəlif dövrlərdə siyasi təzyiqlərlə, müharibələrlə, işğalla və ağır itkilərlə üzləşib. Buna baxmayaraq, müstəqil dövlətçilik arzusu nəsildən-nəslə ötürülüb. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası bu arzunun reallığa çevrilməsi baxımından mühüm hadisə olsa da, Azərbaycanın qarşısında hələ çox ciddi problemlər dayanırdı.

Ölkə ərazisinin bir hissəsinin işğal altında olması, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi və uzun illər davam edən münaqişə Azərbaycan dövlətinin əsas problemlərindən birinə çevrilmişdi. Azərbaycan xalqı bütün bu illər ərzində öz torpaqlarına qayıdacağına və ərazi bütövlüyünün bərpa olunacağına inamını qorudu.

2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi bu tarixi prosesdə yeni mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində uzun müddət işğal altında qalan ərazilərin böyük hissəsi azad edildi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının, eləcə də Şuşa şəhərinin azad olunması xalqımız üçün böyük tarixi əhəmiyyət daşıdı. Ardınca Ağdam, Kəlbəcər və Laçının Azərbaycana qaytarılması ilə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticə əldə edildi.

Lakin tarix burada bitmədi. Azərbaycanın qarşısında daha bir mühüm vəzifə dayanırdı: ölkənin bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin və konstitusiya quruluşunun tam təmin edilməsi. 2023-cü il ərzində baş verən hadisələr bu istiqamətdə yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu.

Aprelin 23-də Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında sərhəd nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yaradılması Azərbaycanın dövlət sərhədinə nəzarətinin təmin edilməsi baxımından mühüm addım oldu. Bunun ardınca Qarabağda baş verən təxribatların qarşısının alınması məqsədilə 2023-cü il sentyabrın 19-da antiterror tədbirlərinə başlanıldı.

Qısa müddət ərzində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirdi. Sentyabrın 20-də əldə edilən razılaşma ilə Qarabağdakı qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyətinin dayandırılması təmin edildi. Bununla da Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərpası üçün yeni mərhələ başlandı.

20 Sentyabrın əhəmiyyəti də məhz burada özünü göstərir. Bu tarix Azərbaycanın dövlətçilik tarixində ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpasını ifadə edən rəmzlərdən birinə çevrildi. 2024-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi həmin hadisənin tarixi əhəmiyyətini daha da möhkəmləndirdi.

Suverenlik anlayışı dövlətin yalnız əraziyə sahib olması demək deyil. Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirməsi və beynəlxalq münasibətlərdə öz iradəsini ifadə etməsi ilə bağlıdır. Buna görə də dövlət suverenliyinin bərpası Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm mərhələ hesab olunur.

Bu tarixi nailiyyət eyni zamanda yeni məsuliyyətlər yaradır. Torpaqların azad olunması ilə yanaşı, həmin ərazilərin yenidən qurulması, insanların öz doğma yurdlarına qayıtması və bölgənin sosial-iqtisadi həyatının canlandırılması istiqamətində geniş işlər həyata keçirilir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yeni yolların, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin və digər infrastruktur obyektlərinin yaradılması qarşıdakı inkişaf mərhələsinin mühüm istiqamətlərindəndir.

Dövlət Suverenliyi Günü həm də gələcək nəsillərə dövlətçilik tarixinin öyrədilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki tarix yalnız keçmişdə baş verən hadisələrin məcmusu deyil. Tarix xalqın yaddaşı, dövlətin keçdiyi yol və gələcək üçün çıxarılan dərslərdir. 20 Sentyabr da Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində yaşadığı çətinliklərin, mübarizənin və əldə olunan nəticələrin yaddaşda qorunması baxımından mühüm gündür.

2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan olunması da bu anlayışların dövlət həyatındakı əhəmiyyətini ön plana çıxardı. Konstitusiya dövlətin hüquqi əsaslarını müəyyən edir, suverenlik isə dövlətin həmin hüquqi və siyasi əsaslar çərçivəsində öz iradəsini sərbəst həyata keçirməsinin mühüm şərtlərindən biridir.

20 Sentyabr tarixinin Bakı Metropoliteninin yeni stansiyasına ad olaraq verilməsi də bu günün yaddaşlarda yaşadılmasının simvolik ifadələrindən biridir. Beləliklə, tarixdə baş vermiş mühüm hadisə gündəlik həyatımızın bir hissəsinə çevrilərək gələcək nəsillərə də ötürülür.

Bu gün Azərbaycan xalqı 20 Sentyabrı öz dövlətinin suverenliyinin tam bərpa olunmasını ifadə edən əlamətdar tarix kimi qeyd edir. Bu tarix bizə müstəqilliyin və dövlətçiliyin nə qədər böyük dəyər olduğunu xatırladır.

Suveren Azərbaycan öz gələcəyini özü müəyyən edən dövlətdir. Dövlət suverenliyinin qorunması isə yalnız bu günün deyil, gələcək nəsillərin də üzərinə düşən mühüm məsuliyyətdir. 20 Sentyabrın əsas mahiyyəti də bundan ibarətdir: müstəqil dövlətin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və dövlətçilik iradəsi xalqın milli yaddaşında daim yaşadılmalıdır.

20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan tarixinin yeni mərhələsinin rəmzlərindən biridir. Bu tarix həm keçmişə ehtiramla yanaşmaq, həm bu günün reallıqlarını dərk etmək, həm də gələcəyə daha böyük məsuliyyətlə baxmaq üçün mühüm bir xatırlatmadır.